مهر
۱۱
۱۳۹۲

شیوه صحیح تشویق و تنبیه کودکان

شیوه صحیح تشویق و تنبیه کودکان
شیوه صحیح تشویق و تنبیه کودکانتنبيه يا تشويق از جمله الگوهاي تربيتي است که براي آگاه کردن فرد نسبت به کارهاي منفي يا مثبت اش انجام مي شود و در شکل گيري هنجارها نقش مهمي دارد.
بسياري از والدين براي تربيت کودکانشان راههاي مختلفي را امتحان مي کنند، از کتک زدن کودک گرفته تا محروم کردن، اخم کردن و گفتن جملاتي از قبيل ديگه دوستت ندارم و… از طرف ديگر والديني هستند که اعتقادي به تنبيه کودکان ندارند و سعي مي کنند با تشويق کودکشان را تربيت کنند به نظر شما کدام روش مناسب تر است: فقط تنبيه؟ فقط تشويق؟ يا تنبيه و تشويق در کنار هم؟
در ميان اصول تربيتي تنبيه و تشويق جايگاه ويژه اي دارد. همه ي ما چه به عنوان والدين و چه به عنوان فرزند، اين دو را تجربه کرده ايم. بسياري از والدين اين دو ابزار تربيتي را طبق آنچه از بزرگترها تجربه کرده يا ديده اند، براي فرزندان خود به کار مي گيرند و تصور مي کنند به کسب اطلاعات و افزايش آگاهي در اين باره نيازي ندارند، غافل از اين که ناديده گرفتن اصول اين دو شيوه تربيتي تبعاتي دارد و باعث مي شود والدين در موارد بسياري سرخورده و نااميد شوند. آن ها اغلب شکايت مي کنند که بچه هاي اين دوره و زمونه فرق کرده اند غافل از اين که بچه ها فرق نکرده اند و اين والدين هستند که بايد شيوه هاي برخورد صحيح با کودکان را بياموزند. آن چه بسياري از والدين نمي دانند اين است که تنبيه و تشويق بايد طبق اصول انجام شود تا اثر بخش باشد.

اصول تشويق و تنبيه

شیوه تشویق: 

يکي از مهمترين و کارآمدترين ابزار هاي تربيتي،  تشويق کردن است. از آنجا که کودک تمايل بسيار زيادي به جلب توجه و تاييدشدن دارد، به تشويق و تحسين واکنش مثبت نشان مي دهد و به او اطمينان خاطر مي دهد که مورد توجه قرار گرفته است. از اين رو تشويق کردن، نه تنها موجب تقويت و پرورش رفتارهاي مثبت مي شود بلکه آرامش و نشاط کودک را درپي خواهد داشت.

تشويق گاهي زباني است که والدین با دلجويي و بيان جملات محبت‏ آميز، رفتار و گفتار کودک را مورد تشويق قرار مي‏ دهد و کودک را دلگرم و اميدوار مي‏کنند و گاهي والدین با به آغوش گرفتن کودک، نوازش او، نگاه توأم با لبخند ، خريد شکلات، اسباب‏ بازي، لباس ، گردش و… او را به خاطر عملي که انجام داده است، مي ‏ستايد.

تشویق به جا و به موقع باعث رشد اعتماد به نفس در کودکان می شود. تشویق بر خلاف تنبیه از عوامل باز دارنده می باشد و از عواملی است که به کودکان نیرو می دهد. کودکی که تشویق می شود از کار خود احساس رضایت می کند. اصولا تشویق در نهاد کودک تاثیر فوق العاده ای دارد و او را به انجام کارهای نیکوتر و بهتر سوق می دهد. اگر کودک با انجام دادن کارهای خوب مورد تحسین قرار گیرد به آن کارها متمایل می شود و بر عکس.

 

اما چند نکته در تشویق: ۱ – علت تشویق باید برای کودک مشخص باشد. یعنی کودک شما باید بفهمد که به چه علت مورد تحسین والدین قرار گرفته است.

۲ – تشویق باید هر چند وقت یکبار و در برابر کارهای برجسته ی کودک باشد، نه به صورت همیشگی و برای هر کاری. زیرا در این صورت تاثیر خود را از دست می دهد و برای کودک مثل رشوه گرفتن است نه پاداش.

۳ – به استعداد های کودکتان توجه کنید اگر کودکتان در زمینه ی خاصی توانایی دارد حتما آن را شناسایی کنید و با تشویق آن باعث ایجاد پشتکار و میل به تمرین بیشتر او شوید.

۴ – بايد عمل يا اخلاق نيک کودک را تحسين کرد نه خود او را. او بايد بفهمد که کارش ارزش دارد و او جداي از کارش ارزنده نيست.

شیوه تنبیه:

تنبيه در لغت به معنى آگاه کردن و در اصطلاح نوعى تحريک عاطفى از غير راه مهرورزى و گاهى با خشونت و امرى قابل تشويق است. اين تحريک که صورت هشدار و در نهايت نتيجه بازدارندگى از انجام و ادامه يک عمل را دارد ممکن است بصورت: نشان دادن حالت نارضایتی و غم و اندوه و تأسف از عمل باشد و يا بصورت وارد آوردن ضربه بر بدن با دست يا با وسيله‌اى ديگر.   همچنين ممکن است به صورت اجراى برنامه‌اى آزاردهنده باشد بدين گونه که او را از شيئی مورد علاقه‌اش محروم کرده و از دستيابى به هدف دوست‌ داشتنى او را باز دارند. کودک تنبيه را براى خود، برخوردى ناروا مى‌شناسد و آن را براى خود هشدار يا خطرى بحساب مى‌آورد.

تنبيه همه گاه بدنى نيست در موارد بسيار مى‌تواند صورت اخلاقي، روانى و عاطفى داشته باشد، اين سخن بدان خاطر است که برخى از والدين و مربيان تصور دارند که تنها با چوب و فلک و شلاق بايد کودک پيش رفت کند و کودک حتماً بايد کتک بخورد تا آن کار تنبيه بحساب ‌آيد.

بايد توجه داشته باشيد که تنبيه‌هاي قهري و راهنمايي به دور از نصيحت، از بهترين روش‌هاي تربيتي کودک هستند. براي مثال اگر کودکي رفتار ضد ارزشي از خود نشان داد، والدين بدون اينکه از تنبيه بدني استفاده کنند مي‌توانند با روش‌هاي قهري مانند محروميت کودک از چيزهايي که به آن علاقه دارد استفاده کنند. در نوجوانان نيز بهترين روش برقراري رابطه دوستانه است طوري که فضايي آماده باشد تا فرزند مشکلات خود را به والدين بگويد و پدر و مادر با مشارکت فرزند و بدون تحميل نظر خودشان راه‌هايي براي رفع مشکل پيش روي او بگذارند.

ازنظر تربيتی تنبيه وسيله‌اى است حساس و خطرناک و بايد سعى شود تا حدود امکان آن را به کار نگيرند، مگر آنگاه که فرد درمسير لغزش و انحراف باشد و سدّ راه او جز از آن طريق امکان‌‌پذير نباشد. و يا مى‌خواهيم طفلى را به راه صلاح آوريم و شيوه‌اى جز اين شيوه در اختيار نباشد.
آنگاه که ازتنبیه براى اصلاح و بازداشتن فرد از کاری استفاده مى‌شود باز هم بايد انديشيد و از روى حساب باشد. درباره کيفيت و ميزان و شيوه عمل بايد فکر کنید که صدمه جديدى بر کودک وارد نيايد و وضع او را از بد بدتر نکند.

در طول زندگي همه ي رفتارها و عملکرد کودکانمان مناسب و مورد رضايت ما نيست . حتي گاهي رفتارهايي از کودکانمان سر مي زند که لازم است با آن برخورد جدي صورت گيرد اما نکته مهم اين است که چگونه بايد کودکان را از يک عمل باز داشت . کودکان بايد بياموزند که کردارشان توام با نتايج و عواقبي است. بدون اين عواقب کودکان افرادي خودخواه بار مي آيند و اين وظيفه والدین است که به يک کودک بياموزد که شخصي مهربان ، منصف، صادق و درستکار باشد. از آنجايي که بيشترين يادگيري کودکان از طريق الگوها و نمونه هاست اينکه ما از به کار بردن کلمات خشن و تنبيه هاي غير انساني استفاده نکنيم بسيار حايز اهميت است.
لذا مرزها و محدوديتهايي را مقرر کنيد. والدين بايد بدانند که چه نوع محدوديت هايي ختم به چالش هميشگي و دايمي کودک مي شود. والدين لازم است به حرف خودشان عمل کنند آنچه که حالا خوب و پسنديده نيست فردا و پس فردا هم نبايد پسنديده باشد. هيچ گونه انحرافي از مقررات نبايد داشته باشيد و الا کودک گيج و سردر گم خواهد شد.
تنبيه بايد متناسب با جرم باشد . تنبيه هاي کوچک براي بدرفتاري هاي کوچک و تنبيه هاي بزرگ براي بي ادبي هاي بزرگ.
خونسرد و آرام باشيد:  والدين بايد بسيار تلاش کنند که تعادل خود را از دست ندهند زيرا ممکن است حرفها و يا کارهايي انجام دهند که در آينده ختم به پشيماني گردد. از همه اينها گذشته آنها فقط کودک هستند و کودکان اشتباهات زيادي مرتکب مي شوند و البته گاه ارتکاب اين رفتارها صرفا براي آزمايش اطرافيان است.

امتيازات و حقوق ويژه را قطع کنيد:  اگر کودکي کاري بسيار ناشايست را انجام داد، امتيازات خاصي مانند حق تماشاي تلويزيون و بازي هاي کامپيوتري و .. را از او سلب کنيد. مدت تنبيه از روي ميزان نادرستي عمل انجام شده مشخص مي شود.

تذکر دادن:  برخي از اشتباهات در حد تنبيه نيستند بلکه لازم است به کودک اخطار داده شود که اگر به اين رفتار ادامه دهد تنبيه خواهد شد. اطمينان حاصل کنيد که به طور واضح و با لحني قاطع به کودک تذکر داده ايد که اگر ادامه دهد تنبيهش خواهيد کرد مثلا اگر کودکتان موقع صرف شام خودسري مي کند به او بگوييد که اگر ادامه دهي تو را به اتاق انزوا خواهم برد و اجازه شام خوردن دسته جمعي را نداری. اطمينان حاصل کنيد که متوجه تذکر شما هست و گرنه در آينده هم شما را جدي نمي گيرد.

 

 

 

درباره نویسنده:

3 دیدگاه + فرستادن دیدگاه

  • ببخشیدا ولی خیلی چرت بود

    • مطلب مفیدی بود ممنون. استفاده کردم.

  • مرسی از مطالب آموزنده شما عزیز با تشکر جالب وخواندنی بود.

فرستادن دیدگاه